Hiệp Định Tránh Đánh Thuế Hai Lần Của Việt Nam: Cách Áp Dụng Và Những Thay Đổi Từ 1/7/2026

Trả lời ngắn gọn

Việt Nam đã ký Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA) với khoảng 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, phần lớn dựa trên mẫu hiệp định của OECD, nhằm tránh việc cùng một khoản thu nhập bị đánh thuế hai lần và phân định quyền đánh thuế giữa Việt Nam và nước ký kết. DTA áp dụng cho đối tượng cư trú của Việt Nam, của nước đối tác, hoặc của cả hai, và thường bao gồm thuế thu nhập, mức thuế khấu trừ ưu đãi đối với cổ tức, lãi vay, tiền bản quyền, cùng các cơ chế giảm trừ như tín dụng thuế hoặc miễn thuế.

Ai được hưởng ưu đãi theo DTA

Người nộp thuế đủ điều kiện nếu là đối tượng cư trú thuế của Việt Nam, của nước đối tác, hoặc của cả hai. Tiêu chí xác định cư trú thường dựa trên sự hiện diện thực tế (183 ngày trong một năm dương lịch, hoặc 12 tháng liên tục kể từ lần đầu đến Việt Nam đối với cá nhân), nơi ở thường xuyên, và — đối với doanh nghiệp — nơi thành lập hoặc nơi có trụ sở điều hành thực tế. Khi quy định nội địa của Việt Nam và DTA có sự khác biệt, DTA thường được ưu tiên áp dụng để giảm nghĩa vụ thuế, trừ trường hợp mức thuế theo DTA cao hơn mức thuế nội địa, khi đó luật nội địa sẽ được áp dụng.

Cách áp dụng DTA trên thực tế

Ưu đãi theo DTA tại Việt Nam không tự động áp dụng. Người nộp thuế nước ngoài thường phải nộp thông báo và hồ sơ chứng minh cho cơ quan thuế Việt Nam — thường được yêu cầu ít nhất 15 ngày trước hạn nộp thuế liên quan — bao gồm giấy chứng nhận cư trú thuế từ nước sở tại và bằng chứng chứng minh chủ sở hữu hưởng lợi thực sự của khoản thu nhập. Bỏ qua thủ tục này thường đồng nghĩa với việc mức thuế nội địa (cao hơn) sẽ mặc định được áp dụng, và việc được hoàn lại — nếu có — chỉ có thể thực hiện qua thủ tục hoàn thuế sau này.

Thông tư số 95/2026/TT-BTC đã thay đổi những gì

Có hiệu lực từ 1/7/2026, Thông tư 95/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính đưa ra hướng dẫn mới quan trọng về cách áp dụng DTA trong thực tế, bao gồm quyền hưởng ưu đãi theo hiệp định, chủ sở hữu hưởng lợi thực sự, cơ sở thường trú, thuế đối với chuyển nhượng vốn, người lao động nước ngoài, trao đổi thông tin thuế xuyên biên giới, và hỗ trợ thu thuế quốc tế. Điểm thay đổi then chốt: chỉ có hồ sơ giấy tờ đầy đủ thôi là chưa đủ để được hưởng ưu đãi theo hiệp định. Cơ quan thuế giờ đây có thể xem xét kỹ hơn về chức năng thực tế, tài sản, nhân sự, quyền kiểm soát, rủi ro và mục đích thương mại đằng sau giao dịch trước khi cấp ưu đãi theo hiệp định — một phản ứng trực tiếp trước tình trạng “mua bán hiệp định” (treaty shopping), đồng thời nằm trong xu hướng chung của khu vực và toàn cầu là chuyển sang đánh giá dựa trên bản chất.

Ý nghĩa thực tế đối với doanh nghiệp

1. Hồ sơ cần thể hiện bản chất kinh tế, chứ không chỉ hình thức. Giấy chứng nhận cư trú thuế là điều kiện cần nhưng thường chưa đủ đối với các giao dịch có rủi ro cao.

2. Phân tích chủ sở hữu hưởng lợi thực sự ngày càng quan trọng hơn. Các cấu trúc nắm giữ đưa dòng thu nhập qua các pháp nhân trung gian ít bản chất kinh tế sẽ đối mặt rủi ro cao hơn về việc bị từ chối ưu đãi theo hiệp định.

3. Rủi ro cơ sở thường trú cần được rà soát lại. Hướng dẫn mới ảnh hưởng đến cách xác định cơ sở thường trú đối với người lao động nước ngoài và các thỏa thuận dịch vụ xuyên biên giới — liên quan đến bất kỳ công ty nước ngoài nào có nhân sự thường xuyên hiện diện tại Việt Nam.

4. Trao đổi thông tin xuyên biên giới ngày càng mở rộng. Doanh nghiệp nên giả định rằng cơ quan thuế Việt Nam đã có, hoặc có thể có được, khả năng nắm bắt thông tin về các đối tác liên quan ở nước ngoài nhiều hơn so với những năm trước.

W&A Consulting hỗ trợ như thế nào

Chúng tôi chuẩn bị và nộp hồ sơ xin ưu đãi theo DTA, đánh giá vị thế về chủ sở hữu hưởng lợi thực sự và bản chất kinh tế trước khi cơ quan thuế xem xét, và tư vấn cấu trúc để đứng vững trước cách tiếp cận “ưu tiên bản chất” sau năm 2026. Đội ngũ của chúng tôi đã trực tiếp tư vấn cho các khách hàng đa quốc gia về việc áp dụng thực tế mạng lưới DTA của Việt Nam, dựa trên kinh nghiệm tư vấn thuế tại Big Four.

Chưa chắc chắn cấu trúc của mình có đứng vững trước một cuộc rà soát bản chất kinh tế hay không? Liên hệ W&A Consulting để được đánh giá về DTA và quyền hưởng ưu đãi theo hiệp định.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam đã ký DTA với bao nhiêu nước?

Khoảng 80 nước; tuy nhiên, đáng chú ý là chưa bao gồm Hoa Kỳ (xem thêm bài viết về Hiệp Định Thuế Việt Nam - Hoa Kỳ: Vì Sao Đến Nay Vẫn Chưa Có Hiệu Lực, Và Doanh Nghiệp Mỹ Nên Làm Gì).

Ưu đãi theo DTA có tự động áp dụng không?

Không — cần nộp hồ sơ thông báo và tài liệu chứng minh cho cơ quan thuế Việt Nam, thường trước hạn thanh toán liên quan.

Năm 2026 có gì thay đổi?

Thông tư 95/2026/TT-BTC, có hiệu lực từ 1/7/2026, đã chuyển trọng tâm đánh giá quyền hưởng ưu đãi theo hiệp định sang bản chất kinh tế và chủ sở hữu hưởng lợi thực sự, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ giấy tờ.