top of page

Bảo hiểm xã hội bắt buộc: các khoản thu nhập phải đóng và rủi ro truy thu

11 giờ trước
5 phút đọc

Trả lời nhanh

Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025. Hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP (đóng BHXH bắt buộc) và Nghị định 274/2025/NĐ-CP (chậm đóng, trốn đóng). Ba điểm doanh nghiệp cần nắm:

  • Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương, và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương.

  • Tổng tỷ lệ đóng là 32%: người sử dụng lao động đóng 21,5%, người lao động đóng 10,5% (gồm BHXH, BHYT, BHTN).

  • Chậm đóng, trốn đóng phải đóng đủ số tiền và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, trốn đóng, ngoài xử phạt hành chính. Hành vi trốn đóng nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự.


Luật cũng mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc. Nhiều doanh nghiệp trước đây không đóng cho một số nhóm người làm việc, nay phải rà soát lại.


Poster nền xanh của W&A về bảo hiểm xã hội bắt buộc, nêu căn cứ tiền lương và rủi ro truy thu; ô dù che sổ hợp đồng lao động.

Vì sao BHXH là rủi ro "âm thầm" nhưng lớn?

Khác với thuế, nghĩa vụ BHXH thường bị bỏ qua cho đến khi có thanh tra, hoặc người lao động khiếu nại khi nghỉ việc. Lúc đó, số tiền truy đóng tính cho cả quá trình làm việc, cộng tiền lãi chậm đóng theo ngày. Số tiền có thể lớn hơn nhiều so với "khoản tiết kiệm" ban đầu.


Cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và ngân hàng đang liên thông dữ liệu. Chênh lệch giữa quỹ lương khai thuế TNCN và quỹ lương đóng bảo hiểm là dấu hiệu dễ bị phát hiện.



Khoản nào phải đóng, khoản nào không?

Khoản thu nhập

Có tính vào tiền lương đóng BHXH?

Ghi chú

Mức lương theo công việc, chức danh

Có

Không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng

Phụ cấp lương (chức vụ, trách nhiệm, thâm niên, độc hại, khu vực...)

Có

Bù đắp yếu tố điều kiện lao động, tính chất công việc

Khoản bổ sung có mức cụ thể, trả thường xuyên, ổn định mỗi kỳ trả lương

Có

Kể cả khi gọi tên là "hỗ trợ"

Thưởng theo kết quả sản xuất kinh doanh, sáng kiến

Không

Phải đúng bản chất thưởng, không cố định hằng tháng

Tiền làm thêm giờ

Không


Các khoản hỗ trợ không thường xuyên, gắn với sự kiện (hiếu hỉ, sinh nhật...)

Không

Có quy chế, không trả cố định

Khoản hỗ trợ trả theo thực tế phát sinh (công tác phí theo chứng từ)

Không

Có chứng từ thực tế

Bảng mang tính định hướng. Doanh nghiệp cần đối chiếu Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP khi xác định cụ thể.


Mức đóng tối đa: tiền lương làm căn cứ đóng BHXH có mức trần theo quy định (gắn với mức tham chiếu). Với người lao động thu nhập cao, phần vượt trần không phải đóng BHXH.



Đối tượng bắt buộc: những nhóm hay bị bỏ sót

  • Người lao động có hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả khi hợp đồng được đặt tên khác (hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên) nhưng có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát.

  • Người làm việc không trọn thời gian có tiền lương đáp ứng ngưỡng theo quy định.

  • Người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương theo lộ trình quy định của luật mới.

  • Người lao động nước ngoài có giấy phép lao động và thuộc diện tham gia theo quy định, trừ các trường hợp loại trừ.



Phân biệt chậm đóng và trốn đóng

Tiêu chí

Chậm đóng

Trốn đóng

Bản chất

Đã đăng ký, khai đúng nhưng nộp không đúng hạn

Không đăng ký, đăng ký không đủ số người, hoặc đóng thấp hơn tiền lương thực tế

Hệ quả

Đóng đủ, cộng 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng; xử phạt hành chính

Truy đóng, cộng 0,03%/ngày, xử phạt hành chính; có thể bị xử lý hình sự nếu thuộc trường hợp nghiêm trọng

Cách tránh

Theo dõi hạn đóng hằng tháng

Rà soát đối tượng và tiền lương đóng


Tình huống minh họa

Công ty P có 150 lao động. Lương mỗi người được chia thành "lương cơ bản" (đóng bảo hiểm) và "hỗ trợ năng suất" cố định 3 triệu đồng/tháng (không đóng bảo hiểm). Ngoài ra, công ty có 20 nhân viên bán hàng ký "hợp đồng cộng tác viên" nhưng làm việc toàn thời gian, chấm công và nhận lương cố định.


Khi thanh tra, cơ quan bảo hiểm kết luận hai điểm:

  • khoản "hỗ trợ năng suất" là khoản bổ sung trả thường xuyên, ổn định, phải tính vào tiền lương đóng bảo hiểm;

  • 20 cộng tác viên thực chất là người lao động.


Công ty bị truy đóng nhiều năm, cộng tiền chậm đóng tính theo ngày và bị xử phạt. Sau đó, công ty tái cấu trúc:

  • chuyển khoản hỗ trợ cố định thành thưởng theo kết quả thực tế, có quy chế đánh giá;

  • ký hợp đồng lao động cho nhân viên bán hàng toàn thời gian.



Checklist rà soát BHXH

  1. Lập danh sách tất cả người làm việc, kể cả cộng tác viên, người làm bán thời gian và người quản lý.

  2. Đối chiếu từng khoản thu nhập với tiêu chí "thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định".

  3. So sánh quỹ lương khai thuế TNCN với quỹ lương đóng bảo hiểm.

  4. Kiểm tra lao động nước ngoài thuộc diện tham gia.

  5. Theo dõi hạn đóng hằng tháng, tránh phát sinh chậm đóng.

  6. Rà soát hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên có dấu hiệu là quan hệ lao động.



Câu hỏi thường gặp

Tiền lương đóng BHXH gồm những khoản nào?

Mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương, theo Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Tổng 32%, trong đó người sử dụng lao động đóng 21,5%, người lao động đóng 10,5%.

Phải đóng đủ số tiền chậm đóng và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, kèm xử phạt hành chính theo quy định.

Không, nếu hợp đồng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của bên thuê. Khi đó, nó được xác định là hợp đồng lao động.


Căn cứ pháp lý

  • Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (Điều 2, 31, 32, 38–41).

  • Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn về bảo hiểm xã hội bắt buộc.

  • Nghị định 274/2025/NĐ-CP về chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.

  • Bộ luật Lao động 2019; Luật Bảo hiểm y tế và Luật Việc làm hiện hành.



W&A đồng hành cùng doanh nghiệp

Rủi ro bảo hiểm xã hội tích lũy theo thời gian và thường chỉ lộ ra khi đã thành khoản lớn. W&A hỗ trợ doanh nghiệp:

  • Rà soát tuân thủ BHXH: đối tượng tham gia, tiền lương đóng, các khoản bổ sung.

  • Thiết kế lại cơ cấu thu nhập phù hợp Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Luật Thuế TNCN 2025.

  • Rà soát hợp đồng cộng tác viên, dịch vụ có nguy cơ bị xác định là quan hệ lao động.

  • Đại diện làm việc với cơ quan bảo hiểm xã hội khi thanh tra, kiểm tra.

  • Xử lý truy đóng, khiếu nại quyết định xử phạt về bảo hiểm.

Bình luận


Công ty Tư vấn và Luật W&A

Xin chân thành cảm ơn quý khách đã lựa chọn W&A giữa muôn vàn sự lựa chọn. Chúng tôi cam kết mang đến dịch vụ tốt nhất với sự tận tâm và chuyên nghiệp tuyệt đối của đội ngũ. Quý khách có thể hoàn toàn yên tâm rằng chúng tôi sẽ nỗ lực hết mình để đáp ứng mọi nhu cầu và mong đợi của Quý khách.

Thông tin liên lạc

Tầng 18, Tòa nhà Vincom Center Đồng Khởi, Phường Sài Gòn (Quận 1), TP. HCM

Tầng 7, Tòa nhà Saigon Paragon, Phường Tân Mỹ (Quận 7), TP. HCM

Kết nối qua WhatsApp/WeChat bằng mã QR bên cạnh.

​Nhận ấn phẩm mới nhất

Nhận thông tin cập mới nhất từ nhóm của chúng tôi.

Cảm ơn bạn đã gửi!

  • Zalo W&A - Phan Hoai Nam
  • Whatsapp
  • Facebook
  • WeChat
  • LinkedIn

© Copyright W&A  2026. All Rights Reserved.

bottom of page