Bảo hiểm xã hội bắt buộc: các khoản thu nhập phải đóng và rủi ro truy thu
Trả lời nhanh
Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025. Hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP (đóng BHXH bắt buộc) và Nghị định 274/2025/NĐ-CP (chậm đóng, trốn đóng). Ba điểm doanh nghiệp cần nắm:
Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương, và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương.
Tổng tỷ lệ đóng là 32%: người sử dụng lao động đóng 21,5%, người lao động đóng 10,5% (gồm BHXH, BHYT, BHTN).
Chậm đóng, trốn đóng phải đóng đủ số tiền và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, trốn đóng, ngoài xử phạt hành chính. Hành vi trốn đóng nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự.
Luật cũng mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc. Nhiều doanh nghiệp trước đây không đóng cho một số nhóm người làm việc, nay phải rà soát lại.

Vì sao BHXH là rủi ro "âm thầm" nhưng lớn?
Khác với thuế, nghĩa vụ BHXH thường bị bỏ qua cho đến khi có thanh tra, hoặc người lao động khiếu nại khi nghỉ việc. Lúc đó, số tiền truy đóng tính cho cả quá trình làm việc, cộng tiền lãi chậm đóng theo ngày. Số tiền có thể lớn hơn nhiều so với "khoản tiết kiệm" ban đầu.
Cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và ngân hàng đang liên thông dữ liệu. Chênh lệch giữa quỹ lương khai thuế TNCN và quỹ lương đóng bảo hiểm là dấu hiệu dễ bị phát hiện.
Khoản nào phải đóng, khoản nào không?
Khoản thu nhập | Có tính vào tiền lương đóng BHXH? | Ghi chú |
Mức lương theo công việc, chức danh | Có | Không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng |
Phụ cấp lương (chức vụ, trách nhiệm, thâm niên, độc hại, khu vực...) | Có | Bù đắp yếu tố điều kiện lao động, tính chất công việc |
Khoản bổ sung có mức cụ thể, trả thường xuyên, ổn định mỗi kỳ trả lương | Có | Kể cả khi gọi tên là "hỗ trợ" |
Thưởng theo kết quả sản xuất kinh doanh, sáng kiến | Không | Phải đúng bản chất thưởng, không cố định hằng tháng |
Tiền làm thêm giờ | Không | |
Các khoản hỗ trợ không thường xuyên, gắn với sự kiện (hiếu hỉ, sinh nhật...) | Không | Có quy chế, không trả cố định |
Khoản hỗ trợ trả theo thực tế phát sinh (công tác phí theo chứng từ) | Không | Có chứng từ thực tế |
Bảng mang tính định hướng. Doanh nghiệp cần đối chiếu Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP khi xác định cụ thể.
Mức đóng tối đa: tiền lương làm căn cứ đóng BHXH có mức trần theo quy định (gắn với mức tham chiếu). Với người lao động thu nhập cao, phần vượt trần không phải đóng BHXH.
Đối tượng bắt buộc: những nhóm hay bị bỏ sót
Người lao động có hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả khi hợp đồng được đặt tên khác (hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên) nhưng có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát.
Người làm việc không trọn thời gian có tiền lương đáp ứng ngưỡng theo quy định.
Người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương theo lộ trình quy định của luật mới.
Người lao động nước ngoài có giấy phép lao động và thuộc diện tham gia theo quy định, trừ các trường hợp loại trừ.
Phân biệt chậm đóng và trốn đóng
Tiêu chí | Chậm đóng | Trốn đóng |
Bản chất | Đã đăng ký, khai đúng nhưng nộp không đúng hạn | Không đăng ký, đăng ký không đủ số người, hoặc đóng thấp hơn tiền lương thực tế |
Hệ quả | Đóng đủ, cộng 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng; xử phạt hành chính | Truy đóng, cộng 0,03%/ngày, xử phạt hành chính; có thể bị xử lý hình sự nếu thuộc trường hợp nghiêm trọng |
Cách tránh | Theo dõi hạn đóng hằng tháng | Rà soát đối tượng và tiền lương đóng |
Tình huống minh họa
Công ty P có 150 lao động. Lương mỗi người được chia thành "lương cơ bản" (đóng bảo hiểm) và "hỗ trợ năng suất" cố định 3 triệu đồng/tháng (không đóng bảo hiểm). Ngoài ra, công ty có 20 nhân viên bán hàng ký "hợp đồng cộng tác viên" nhưng làm việc toàn thời gian, chấm công và nhận lương cố định.
Khi thanh tra, cơ quan bảo hiểm kết luận hai điểm:
khoản "hỗ trợ năng suất" là khoản bổ sung trả thường xuyên, ổn định, phải tính vào tiền lương đóng bảo hiểm;
20 cộng tác viên thực chất là người lao động.
Công ty bị truy đóng nhiều năm, cộng tiền chậm đóng tính theo ngày và bị xử phạt. Sau đó, công ty tái cấu trúc:
chuyển khoản hỗ trợ cố định thành thưởng theo kết quả thực tế, có quy chế đánh giá;
ký hợp đồng lao động cho nhân viên bán hàng toàn thời gian.
Checklist rà soát BHXH
Lập danh sách tất cả người làm việc, kể cả cộng tác viên, người làm bán thời gian và người quản lý.
Đối chiếu từng khoản thu nhập với tiêu chí "thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định".
So sánh quỹ lương khai thuế TNCN với quỹ lương đóng bảo hiểm.
Kiểm tra lao động nước ngoài thuộc diện tham gia.
Theo dõi hạn đóng hằng tháng, tránh phát sinh chậm đóng.
Rà soát hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên có dấu hiệu là quan hệ lao động.
Câu hỏi thường gặp
Tiền lương đóng BHXH gồm những khoản nào?
Mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương, theo Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Tỷ lệ đóng BHXH, BHYT, BHTN hiện nay là bao nhiêu?
Tổng 32%, trong đó người sử dụng lao động đóng 21,5%, người lao động đóng 10,5%.
Chậm đóng BHXH bị xử lý thế nào?
Phải đóng đủ số tiền chậm đóng và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, kèm xử phạt hành chính theo quy định.
Ký hợp đồng cộng tác viên có tránh được nghĩa vụ đóng BHXH không?
Không, nếu hợp đồng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của bên thuê. Khi đó, nó được xác định là hợp đồng lao động.
Căn cứ pháp lý
Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (Điều 2, 31, 32, 38–41).
Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn về bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Nghị định 274/2025/NĐ-CP về chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.
Bộ luật Lao động 2019; Luật Bảo hiểm y tế và Luật Việc làm hiện hành.
W&A đồng hành cùng doanh nghiệp
Rủi ro bảo hiểm xã hội tích lũy theo thời gian và thường chỉ lộ ra khi đã thành khoản lớn. W&A hỗ trợ doanh nghiệp:
Rà soát tuân thủ BHXH: đối tượng tham gia, tiền lương đóng, các khoản bổ sung.
Thiết kế lại cơ cấu thu nhập phù hợp Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Luật Thuế TNCN 2025.
Rà soát hợp đồng cộng tác viên, dịch vụ có nguy cơ bị xác định là quan hệ lao động.
Đại diện làm việc với cơ quan bảo hiểm xã hội khi thanh tra, kiểm tra.
Xử lý truy đóng, khiếu nại quyết định xử phạt về bảo hiểm.




Bình luận