Cơ sở thường trú trong kinh tế số và làm việc từ xa: khi nào doanh nghiệp nước ngoài phát sinh nghĩa vụ thuế tại Việt Nam?

Trả lời nhanh

Cơ sở thường trú (PE) là "điểm neo" để Việt Nam đánh thuế thu nhập của doanh nghiệp nước ngoài. Doanh nghiệp nước ngoài có PE tại Việt Nam phải kê khai, nộp thuế TNDN trên phần thu nhập liên quan đến PE. Doanh nghiệp không có PE nhưng có thu nhập phát sinh tại Việt Nam vẫn có thể chịu thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, như thuế nhà thầu hoặc thuế đối với nhà cung cấp nước ngoài qua nền tảng số.

Ba tình huống dễ vô tình tạo PE nhất:

• nhân sự làm việc từ xa tại Việt Nam cho công ty nước ngoài trong thời gian dài, với không gian làm việc ổn định;

• đại diện bán hàng tại Việt Nam thường xuyên đàm phán, ký kết hợp đồng thay mặt công ty nước ngoài;

• chuyên gia cung cấp dịch vụ tại Việt Nam vượt ngưỡng thời gian theo hiệp định thuế.

Hiệp định tránh đánh thuế hai lần thường giới hạn phạm vi PE so với luật trong nước. Vì vậy, việc đánh giá phải kết hợp cả luật Việt Nam và hiệp định áp dụng.

Vì sao PE là chủ đề nóng trong nhiều năm tới?

Mô hình làm việc từ xa, đội ngũ phân tán toàn cầu và kinh doanh qua nền tảng số đã trở thành bình thường mới. Trong khi đó, khái niệm PE truyền thống được xây dựng cho thời kỳ cần "hiện diện vật lý".

Khoảng trống này khiến cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thuế đều khó xác định nghĩa vụ. Đây cũng là lĩnh vực OECD và nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang tiếp tục điều chỉnh chính sách. Luật Quản lý thuế 2025 và Luật Thuế TNDN 2025 đã xác định rõ hơn nghĩa vụ thuế của tổ chức nước ngoài kinh doanh qua nền tảng số không có cơ sở thường trú.

Các dạng PE theo luật Việt Nam và hiệp định thuế

Dạng PE	Nội dung	Lưu ý thực tế
Cơ sở cố định	Văn phòng, chi nhánh, nhà máy, kho hàng, địa điểm kinh doanh mà doanh nghiệp nước ngoài sử dụng thường xuyên	Văn phòng tại nhà của nhân viên có thể bị xem xét nếu doanh nghiệp yêu cầu hoặc phụ thuộc vào địa điểm đó
Công trường xây dựng, lắp đặt	Công trình, dự án xây dựng, lắp đặt và giám sát liên quan	Hiệp định thường quy định ngưỡng thời gian (ví dụ 6 tháng)
Cung cấp dịch vụ	Dịch vụ, bao gồm tư vấn, do nhân viên hoặc người được thuê thực hiện tại Việt Nam	Luật trong nước rộng. Hiệp định thường giới hạn bằng ngưỡng số ngày trong 12 tháng
Đại lý phụ thuộc	Người thường xuyên đàm phán, ký kết hợp đồng nhân danh doanh nghiệp nước ngoài	Không cần văn phòng: chỉ cần một người có thẩm quyền ký kết là đủ rủi ro

Hệ quả khi bị xác định có PE

• Thuế TNDN trên phần lợi nhuận phân bổ cho PE. Trường hợp không xác định được thì cơ quan thuế có thể ấn định.

• Thuế GTGT đối với hàng hóa, dịch vụ cung cấp qua PE.

• Nghĩa vụ đăng ký, kê khai, sổ sách như một người nộp thuế tại Việt Nam.

• Rủi ro truy thu nhiều năm, kèm tiền chậm nộp và tiền phạt, do thường không kê khai từ đầu.

• Hệ quả với cá nhân: nhân sự làm việc tại Việt Nam có thể là đối tượng cư trú thuế, phải nộp thuế TNCN trên thu nhập toàn cầu, và phát sinh nghĩa vụ giấy phép lao động, bảo hiểm.

Ba tình huống điển hình

1. Nhân viên làm việc từ xa. Một kỹ sư người nước ngoài làm việc cho công ty tại Singapore, sống tại Đà Nẵng và làm việc từ nhà. Công việc chỉ là phát triển sản phẩm nội bộ, không giao dịch với khách hàng Việt Nam. Rủi ro PE thường thấp, nếu văn phòng tại nhà không được công ty sử dụng như địa điểm kinh doanh. Tuy nhiên, rủi ro thuế TNCN và lao động của cá nhân vẫn tồn tại.

2. Trưởng bộ phận kinh doanh tại Việt Nam. Một công ty phần mềm nước ngoài có giám đốc kinh doanh sống tại TP.HCM. Người này tìm khách hàng, đàm phán và ký hợp đồng với doanh nghiệp Việt Nam. Rủi ro PE dạng đại lý phụ thuộc rất cao, dù không có văn phòng nào.

3. Đội ngũ triển khai dự án. Chuyên gia nước ngoài sang Việt Nam triển khai hệ thống cho khách hàng nhiều đợt trong năm. Doanh nghiệp cần theo dõi tổng số ngày so với ngưỡng PE dịch vụ của hiệp định áp dụng.

Các mô hình hiện diện an toàn hơn

Mô hình	Phù hợp khi	Lưu ý
Thành lập công ty con tại Việt Nam	Có hoạt động bán hàng, khách hàng, đội ngũ ổn định	Giao dịch giữa công ty con và công ty mẹ phải theo nguyên tắc giao dịch độc lập
Văn phòng đại diện	Chỉ nghiên cứu thị trường, xúc tiến, liên lạc	Không được kinh doanh sinh lời. Ký hợp đồng thương mại có thể tạo PE
Giới hạn thẩm quyền và quy trình ký kết	Nhân sự tại Việt Nam chỉ hỗ trợ, hợp đồng do trụ sở chính đàm phán và ký	Phải đúng thực tế, không chỉ trên giấy
Theo dõi số ngày, lập hồ sơ	Dự án dịch vụ ngắn hạn	Lưu nhật ký di chuyển, phạm vi công việc theo từng hợp đồng

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên nước ngoài làm việc từ xa tại Việt Nam có làm công ty tạo PE không?

Không đương nhiên. Rủi ro phụ thuộc vào việc địa điểm làm việc có được công ty sử dụng thường xuyên như nơi kinh doanh không, và nhân viên có đàm phán, ký kết hợp đồng thay mặt công ty không. Doanh nghiệp cần đánh giá theo cả luật Việt Nam và hiệp định thuế áp dụng.

Không có văn phòng tại Việt Nam thì có thể bị xác định có PE không?

Có. Một người thường xuyên ký kết hợp đồng nhân danh công ty nước ngoài có thể tạo PE dạng đại lý phụ thuộc, dù không có văn phòng.

Nền tảng số nước ngoài không có PE thì có phải nộp thuế tại Việt Nam không?

Có. Nhà cung cấp nước ngoài kinh doanh qua thương mại điện tử, nền tảng số có thu nhập phát sinh tại Việt Nam phải đăng ký, kê khai, nộp thuế theo phương pháp tỷ lệ trên doanh thu, hoặc bên Việt Nam khấu trừ, nộp thay theo quy định.

Hiệp định thuế có giúp tránh PE không?

Hiệp định thường giới hạn phạm vi PE (ví dụ ngưỡng thời gian đối với dịch vụ, công trình). Doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện và thực hiện thủ tục áp dụng hiệp định theo quy định.

Căn cứ pháp lý

• Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP (người nộp thuế là doanh nghiệp nước ngoài, cơ sở thường trú).

• Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định 252/2026/NĐ-CP.

• Thông tư 95/2026/TT-BTC hướng dẫn thực hiện hiệp định thuế.

• Các hiệp định tránh đánh thuế hai lần Việt Nam đã ký kết; Mẫu hiệp định và bình luận của OECD (tham khảo).

W&A đồng hành cùng doanh nghiệp

Rủi ro PE thường được phát hiện muộn, khi nghĩa vụ đã tích lũy nhiều năm. W&A hỗ trợ doanh nghiệp nước ngoài và nhân sự quốc tế:

• Đánh giá rủi ro PE cho từng mô hình hoạt động tại Việt Nam: làm việc từ xa, bán hàng, dự án dịch vụ.

• Thiết kế mô hình hiện diện phù hợp: công ty con, văn phòng đại diện, thỏa thuận dịch vụ nội bộ.

• Áp dụng hiệp định thuế và lập hồ sơ chứng minh không phát sinh PE.

• Tư vấn nghĩa vụ thuế TNCN, giấy phép lao động, bảo hiểm cho nhân sự nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

• Xử lý nghĩa vụ phát sinh khi đã có PE: đăng ký, kê khai, khai bổ sung và làm việc với cơ quan thuế.