Thuế chuyển nhượng vốn của cá nhân và nghĩa vụ khai thay của doanh nghiệp
Trả lời nhanh
Theo Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2026), thu nhập từ chuyển nhượng vốn của cá nhân được tính thuế như sau:
Chuyển nhượng phần vốn góp và các hình thức chuyển nhượng vốn tương tự: 20% trên thu nhập tính thuế (giá chuyển nhượng trừ giá mua và chi phí hợp lý), theo từng lần chuyển nhượng. Nếu không xác định được giá mua và chi phí liên quan thì thuế bằng 2% trên giá chuyển nhượng.
Chuyển nhượng chứng khoán: 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần.
Thời điểm xác định thu nhập tính thuế là thời điểm giao dịch hoàn thành theo quy định.
Doanh nghiệp không đứng ngoài giao dịch giữa các thành viên, cổ đông. Nếu doanh nghiệp làm thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông mà cá nhân chuyển nhượng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp nơi có vốn được chuyển nhượng phải khai thay, nộp thay.

Vì sao đây là chủ đề "nóng" của M&A quy mô nhỏ và vừa?
Phần lớn giao dịch M&A tại Việt Nam là mua bán phần vốn góp của công ty TNHH hoặc cổ phần của công ty chưa niêm yết, giữa các cá nhân. Ba vấn đề thường gặp:
giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng thấp hơn nhiều so với giá trị thực, nhằm giảm thuế;
không chứng minh được giá mua ban đầu, do vốn góp không đầy đủ hoặc chứng từ thất lạc;
doanh nghiệp vô tình gánh nghĩa vụ khai thay khi cập nhật danh sách thành viên, cổ đông.
Luật mới tiếp tục siết chặt cả ba điểm này. Dữ liệu đăng ký doanh nghiệp và dữ liệu thuế đang được liên thông, nên mọi thay đổi thành viên, cổ đông đều có thể bị đối chiếu với nghĩa vụ thuế.
Bảng tổng hợp nghĩa vụ thuế theo loại giao dịch
Loại giao dịch | Cách tính thuế TNCN | Ai kê khai, nộp |
Cá nhân cư trú chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty TNHH | 20% × (giá chuyển nhượng – giá mua – chi phí hợp lý); hoặc 2% × giá chuyển nhượng nếu không xác định được giá mua | Cá nhân chuyển nhượng; doanh nghiệp khai thay nếu làm thủ tục thay đổi thành viên khi cá nhân chưa hoàn thành nghĩa vụ |
Chuyển nhượng chứng khoán qua hệ thống giao dịch | 0,1% × giá chuyển nhượng từng lần | Công ty chứng khoán khấu trừ |
Chuyển nhượng cổ phần của công ty chưa đại chúng | Cần xác định giao dịch thuộc nhóm chuyển nhượng chứng khoán hay chuyển nhượng vốn theo luật mới, vì cách tính khác nhau đáng kể | Theo từng trường hợp |
Cá nhân không cư trú chuyển nhượng vốn tại Việt Nam | Theo quy định riêng đối với cá nhân không cư trú | Tổ chức nhận chuyển nhượng khấu trừ, hoặc doanh nghiệp khai thay theo quy định |
Lưu ý: Việc phân loại cổ phần của công ty chưa đại chúng là điểm thay đổi đáng chú ý của luật mới. Doanh nghiệp cần đối chiếu Điều 10, Điều 13 Luật Thuế TNCN 2025 và các điều tương ứng của Nghị định 253/2026/NĐ-CP trước khi xác định số thuế.
Ba rủi ro lớn nhất
1. Giá chuyển nhượng thấp hơn giá thị trường. Luật Quản lý thuế cho phép cơ quan thuế ấn định giá tính thuế khi giá chuyển nhượng không phù hợp với giá thị trường. Căn cứ có thể là giá trị vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính, giá trị tài sản của doanh nghiệp, hoặc giá giao dịch tương tự. Thỏa thuận "giá thật một đằng, hợp đồng một nẻo" vừa rủi ro bị truy thu, vừa rủi ro tranh chấp giữa các bên.
2. Không chứng minh được giá mua. Nếu không có chứng từ góp vốn hoặc mua vốn hợp lệ, thuế có thể bị tính 2% trên toàn bộ giá chuyển nhượng. Với giao dịch lỗ hoặc lãi ít, mức này có thể cao hơn nhiều so với 20% trên phần lãi thực.
3. Doanh nghiệp gánh nghĩa vụ khai thay. Khi doanh nghiệp làm thủ tục thay đổi danh sách thành viên, cổ đông mà không có chứng từ chứng minh cá nhân đã hoàn thành nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp phải khai thay, nộp thay. Thời hạn chậm nhất là trước thời điểm làm thủ tục thay đổi. Nếu không thu được tiền từ người chuyển nhượng, doanh nghiệp chịu thiệt.
Quy trình giao dịch an toàn
Thẩm định giá trị phần vốn chuyển nhượng: đối chiếu vốn chủ sở hữu, tài sản, các giao dịch tương tự để xác định giá hợp lý và có hồ sơ chứng minh.
Tập hợp chứng từ giá mua: chứng từ góp vốn, hợp đồng mua vốn trước đó, biên bản định giá tài sản góp vốn.
Soạn hợp đồng chuyển nhượng ghi đúng giá, phương thức thanh toán, điều khoản về nghĩa vụ thuế, và quyền khấu trừ thuế từ tiền thanh toán.
Kê khai, nộp thuế trước khi làm thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp. Lưu chứng từ nộp thuế.
Doanh nghiệp kiểm tra chứng từ thuế của người chuyển nhượng trước khi cập nhật sổ đăng ký thành viên, cổ đông.
Tình huống minh họa
Ông L sở hữu 40% vốn của Công ty M (vốn điều lệ 10 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu theo báo cáo tài chính 60 tỷ đồng). Ông chuyển nhượng phần vốn này cho bà N, Hợp đồng ghi giá 4 tỷ đồng, đúng bằng giá trị góp vốn ban đầu. Ông khai "không có thu nhập".
Khi Công ty M làm thủ tục thay đổi thành viên, cơ quan thuế đối chiếu báo cáo tài chính. Theo đó, giá trị phần vốn 40% tương ứng khoảng 24 tỷ đồng vốn chủ sở hữu, nên cơ quan thuế xem xét ấn định giá chuyển nhượng. Thuế phải nộp có thể lên tới khoảng 4 tỷ đồng (20% × 20 tỷ đồng chênh lệch), chưa kể tiền chậm nộp, tiền phạt.
Cách làm đúng: xác định giá chuyển nhượng phù hợp với giá trị thực ngay từ đầu, tính đủ thuế vào giá giao dịch, và quy định rõ trách nhiệm thuế trong hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Thuế suất chuyển nhượng vốn góp của cá nhân là bao nhiêu?
20% trên thu nhập tính thuế. Nếu không xác định được giá mua và chi phí liên quan thì bằng 2% trên giá chuyển nhượng.
Chuyển nhượng vốn bằng giá góp ban đầu có phải nộp thuế không?
Về lý thuyết không có thu nhập. Tuy nhiên, nếu giá này thấp hơn giá thị trường, cơ quan thuế có thể ấn định lại giá chuyển nhượng và tính thuế trên phần chênh lệch.
Khi nào doanh nghiệp phải khai thay, nộp thay thuế cho thành viên chuyển nhượng vốn?
Khi doanh nghiệp làm thủ tục thay đổi danh sách thành viên, cổ đông mà cá nhân chuyển nhượng chưa có chứng từ hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Chuyển nhượng cổ phiếu niêm yết chịu thuế bao nhiêu?
0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần, do công ty chứng khoán khấu trừ.
Căn cứ pháp lý
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (Điều 10, Điều 13) và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (ấn định thuế) và Nghị định 252/2026/NĐ-CP.
Thông tư 89/2026/TT-BTC về hồ sơ, thủ tục khai thuế.
Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
W&A đồng hành cùng doanh nghiệp
Chuyển nhượng vốn là giao dịch nhỏ về thủ tục nhưng lớn về hệ quả thuế và pháp lý. W&A hỗ trợ:
Thẩm định giá trị phần vốn, cổ phần làm căn cứ xác định giá chuyển nhượng hợp lý.
Tư vấn cấu trúc giao dịch và tính toán nghĩa vụ thuế của bên bán, bên mua.
Soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng với điều khoản về thuế, thanh toán, cam đoan.
Kê khai, nộp thuế chuyển nhượng vốn và thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp.
Hỗ trợ giải trình khi cơ quan thuế xem xét ấn định giá chuyển nhượng.




Bình luận