Cấu trúc lương, phúc lợi: khoản nào hợp pháp, khoản nào rủi ro?
Trả lời nhanh
Mỗi khoản chi cho người lao động cần được đánh giá đồng thời qua ba lăng kính:
Thuế TNCN: khoản đó có tính vào thu nhập chịu thuế của người lao động không?
Thuế TNDN: doanh nghiệp có được tính vào chi phí được trừ không?
Bảo hiểm xã hội: khoản đó có thuộc tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm không?
Một cơ cấu thu nhập tốt là cơ cấu hợp pháp ở cả ba lăng kính: đúng bản chất, được quy định trong hợp đồng lao động, quy chế lương thưởng, thỏa ước lao động tập thể, và có chứng từ đầy đủ.
Cách "tối ưu" phổ biến nhưng rủi ro nhất là tách lương thành nhiều khoản phụ cấp, hỗ trợ cố định hằng tháng để giảm tiền đóng bảo hiểm và thuế. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, các khoản bổ sung được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương vẫn thuộc tiền lương đóng bảo hiểm.

Vì sao chủ đề này luôn "nóng"?
Chi phí nhân sự là khoản chi lớn nhất của nhiều doanh nghiệp. Khi biểu thuế TNCN mới (5 bậc, giảm trừ 15,5 triệu đồng) và Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cùng có hiệu lực, cơ cấu thu nhập cũ có thể không còn tối ưu, thậm chí không còn đúng.
Đồng thời, dữ liệu thuế, bảo hiểm và ngân hàng đang được liên thông. Chênh lệch giữa quỹ lương khai thuế và quỹ lương đóng bảo hiểm là dấu hiệu dễ bị phát hiện.
Ba lăng kính với các khoản thu nhập phổ biến
Khoản chi | Thuế TNCN | Chi phí được trừ thuế TNDN | Tiền lương đóng BHXH |
Lương theo công việc, chức danh | Chịu thuế | Được trừ nếu quy định trong hợp đồng, quy chế và thực chi | Có |
Phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, thâm niên, độc hại | Thường chịu thuế, trừ các khoản được miễn theo quy định | Được trừ nếu có căn cứ | Có |
Khoản bổ sung trả cố định hằng tháng (hỗ trợ đi lại, điện thoại, nhà ở trả bằng tiền...) | Thường chịu thuế | Được trừ nếu có căn cứ | Có rủi ro bị tính vào tiền lương đóng BHXH nếu trả thường xuyên, ổn định |
Tiền lương làm thêm giờ | Phần trả cao hơn so với giờ làm việc bình thường được miễn | Được trừ | Không |
Thưởng theo kết quả sản xuất kinh doanh, thưởng Tết | Chịu thuế | Được trừ nếu quy định trong quy chế, hợp đồng | Thưởng theo Bộ luật Lao động thường không tính |
Ăn giữa ca, đồng phục | Có thể không tính vào thu nhập chịu thuế trong giới hạn, điều kiện quy định | Được trừ theo quy định | Tùy hình thức và tính chất chi trả |
Công tác phí theo quy chế | Không phải thu nhập chịu thuế nếu đúng quy chế, có chứng từ | Được trừ | Không |
Bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ doanh nghiệp mua cho người lao động | Cần đối chiếu điều kiện cụ thể | Được trừ trong giới hạn quy định | Không |
Phúc lợi chung (du lịch, khám sức khỏe, hiếu hỉ...) | Tùy khoản, tùy cách chi | Được trừ nếu có quy chế, chứng từ | Không |
Bảng mang tính định hướng. Mức, điều kiện miễn và giới hạn cụ thể cần đối chiếu Nghị định 253/2026/NĐ-CP (thuế TNCN), Nghị định 320/2025/NĐ-CP (thuế TNDN) và Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cùng văn bản hướng dẫn tại thời điểm áp dụng.
Bốn cách "tối ưu" dễ bị truy thu
Tách lương thành nhiều khoản hỗ trợ cố định để giảm căn cứ đóng bảo hiểm. Nếu các khoản này trả thường xuyên, ổn định, bản chất vẫn là tiền lương.
Ký hợp đồng dịch vụ với người làm việc như nhân viên để khấu trừ 10% thay vì tính thuế lũy tiến và không đóng bảo hiểm. Khi bị xác định là quan hệ lao động, doanh nghiệp phải truy đóng bảo hiểm, tính lại thuế.
Chi tiền mặt ngoài bảng lương: vừa không được trừ chi phí, vừa có rủi ro bị xem xét trốn thuế.
Phụ cấp "trên giấy" không gắn với điều kiện thực tế (phụ cấp độc hại cho nhân viên văn phòng, phụ cấp chức vụ cho người không giữ chức vụ).
Thiết kế cơ cấu thu nhập: năm nguyên tắc
Đúng bản chất: mỗi khoản phải gắn với một mục đích, điều kiện thực tế.
Có căn cứ văn bản: hợp đồng lao động, quy chế lương thưởng, quy chế tài chính, thỏa ước lao động tập thể.
Nhất quán giữa ba hệ thống: bảng lương, tờ khai thuế TNCN, hồ sơ bảo hiểm.
Ưu tiên công cụ được luật khuyến khích: phúc lợi chung có quy chế, bảo hiểm hưu trí bổ sung trong giới hạn, chương trình cổ phiếu cho người lao động.
Rà soát định kỳ khi luật thay đổi. Năm 2026 là thời điểm cần rà soát lại toàn bộ.
Tình huống minh họa
Công ty K có 300 nhân viên. Lương mỗi người được chia thành hai phần: lương cơ bản (khoảng 60% tổng thu nhập, làm căn cứ đóng bảo hiểm) và các khoản "hỗ trợ xăng xe, điện thoại, nhà ở" trả cố định hằng tháng (40%).
Khi cơ quan bảo hiểm thanh tra, các khoản hỗ trợ này bị xác định là khoản bổ sung trả thường xuyên, ổn định, phải tính vào tiền lương đóng bảo hiểm. Công ty bị truy đóng, tính lãi chậm đóng và xử phạt.
Sau đó, công ty K đã tái cấu trúc thu nhập:
gộp các khoản cố định vào lương;
thiết kế lại thưởng theo hiệu quả công việc;
xây dựng quỹ phúc lợi chung có quy chế;
bổ sung bảo hiểm hưu trí bổ sung cho nhân sự chủ chốt.
Nhờ biểu thuế TNCN mới giảm đáng kể, thu nhập thực nhận của phần lớn nhân viên gần như không giảm.
Câu hỏi thường gặp
Phụ cấp xăng xe, điện thoại trả cố định hằng tháng có phải đóng BHXH không?
Có rủi ro phải đóng. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, các khoản bổ sung được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương thuộc tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm. Doanh nghiệp cần đối chiếu cụ thể với văn bản hướng dẫn.
Tiền làm thêm giờ có chịu thuế TNCN không?
Phần tiền lương làm thêm giờ trả cao hơn so với tiền lương làm việc trong giờ bình thường được miễn thuế TNCN.
Chi phí phúc lợi cho người lao động có được trừ khi tính thuế TNDN không?
Được, nếu có quy chế, chứng từ hợp lệ và đáp ứng điều kiện, giới hạn theo quy định hiện hành về thuế TNDN.
Thuê người làm việc toàn thời gian bằng hợp đồng dịch vụ có được không?
Rủi ro cao. Nếu bản chất là quan hệ lao động (làm việc có trả lương, chịu sự quản lý, điều hành), cơ quan chức năng có thể xác định lại, kéo theo nghĩa vụ bảo hiểm và thuế TNCN theo biểu lũy tiến.
Căn cứ pháp lý
Bộ luật Lao động 2019.
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và văn bản hướng dẫn.
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP.
W&A đồng hành cùng doanh nghiệp
Cơ cấu lương, phúc lợi là nơi pháp luật lao động, bảo hiểm và thuế gặp nhau. W&A, với đội ngũ luật sư lao động, chuyên gia thuế và kế toán, hỗ trợ:
Rà soát cơ cấu thu nhập hiện tại qua ba lăng kính thuế TNCN, chi phí TNDN và bảo hiểm.
Thiết kế lại hệ thống lương, thưởng, phúc lợi phù hợp Luật Thuế TNCN 2025 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Soạn thảo quy chế lương thưởng, quy chế tài chính, thỏa ước lao động tập thể.
Đánh giá rủi ro hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên và chuyển đổi mô hình khi cần.
Hỗ trợ khi bị thanh tra, kiểm tra về bảo hiểm và thuế TNCN.




Bình luận